W zdarzeniu drogowym łatwo skupić się na apteczce, a tymczasem największe ryzyko dotyczy samego miejsca wypadku i kolejności działań. Najpierw ocenia się zagrożenia, liczbę oraz stan poszkodowanych (przytomność i oddech), bo to wpływa na to, jakie informacje trafią do dyspozytora. Dopiero później realizuje się czynności ratunkowe, pamiętając o zasadzie nieprzemieszczania poszkodowanych, chyba że bezpośrednio zagraża im niebezpieczeństwo.
Ocena sytuacji i zapewnienie bezpieczeństwa ratującym oraz poszkodowanym
Ocena sytuacji na miejscu wypadku powinna odbywać się etapowo, zanim podejdziesz do poszkodowanych. Priorytetem jest bezpieczeństwo ratujących i innych uczestników ruchu — dopiero potem przechodzisz do kolejnych działań.
- Zatrzymaj pojazd i zwiększ widoczność: jeśli ratujesz z auta, upewnij się, że Twój pojazd znajduje się w bezpiecznym miejscu, włącz światła awaryjne i załóż kamizelkę odblaskową.
- Oceń zagrożenia w otoczeniu: sprawdź, czy istnieje ryzyko wybuchu (np. wyciek paliwa) lub inne niebezpieczeństwa związane z ruchem pojazdów i warunkami na drodze.
- Wycofaj się, jeśli jest realne niebezpieczeństwo: jeżeli ocena wykaże bezpośrednie zagrożenie dla ratującego, nie podchodź do poszkodowanych i oddal się z miejsca ryzyka.
- Zabezpiecz miejsce zdarzenia trójkątem ostrzegawczym: ustaw go w odległości
- min. 100 m na autostradzie lub ekspresówce,
- 30–50 m poza terenem zabudowanym,
- 1 m w terenie zabudowanym.
- Ogranicz ryzyko dalszych zdarzeń: jeśli silnik uszkodzonego pojazdu pracuje, wyłącz go i zaciągnij hamulec ręczny.
- Ustal, ilu jest poszkodowanych i w jakim są stanie: wstępnie oceń przytomność, oddech oraz widoczne obrażenia.
- Nie przemieszczaj poszkodowanych bez powodu: rób to tylko wtedy, gdy bezpośrednio zagraża im niebezpieczeństwo (np. pożar). W pozostałych sytuacjach skup się na zabezpieczeniu miejsca i przygotuj przekaz dla dyspozytora.
Działaj etapowo: najpierw bezpieczeństwo i widoczność, następnie wezwanie pomocy, a dopiero potem czynności ratunkowe. Jeśli sytuacja jest chaotyczna, zacznij od szybkiego rozeznania: liczby poszkodowanych, tego, czy reagują, oraz czy widać krwotok lub inne zagrożenia.
Zabezpieczenie miejsca zdarzenia w aucie i przy drodze
Zabezpieczenie miejsca zdarzenia drogowego zaczyna się od Twojego bezpieczeństwa i widoczności, a kończy na ograniczeniu ryzyka kolejnych zdarzeń oraz ułatwieniu pracy służb.
- Zatrzymaj pojazd w bezpiecznym miejscu: ustaw się tak, aby ograniczyć ryzyko potrącenia przez inne auta.
- Włącz światła awaryjne: zwiększysz widoczność unieruchomionego pojazdu.
- Załóż kamizelkę odblaskową: dopiero po tym wykonuj kolejne czynności poza autem.
- Oceń zagrożenia w otoczeniu: sprawdź m.in. ryzyko wybuchu lub pożaru (np. wyciek paliwa) oraz inne niebezpieczeństwa na drodze.
- Ustaw trójkąt ostrzegawczy (min. 100 m na autostradzie lub ekspresówce, 30–50 m poza terenem zabudowanym, 1 m w terenie zabudowanym):
- min. 100 m na autostradzie lub ekspresówce,
- 30–50 m poza terenem zabudowanym,
- 1 m w terenie zabudowanym.
- Ogranicz ryzyko dalszych zdarzeń: jeśli silnik pracuje, ogranicz ryzyko niekontrolowanego ruchu i rozprzestrzeniania się zagrożeń, zgodnie z bezpiecznymi możliwościami na miejscu.
- Zabezpiecz pojazd przed ruchem: użyj dostępnych środków, które zmniejszają ryzyko niekontrolowanego przemieszczenia.
- Wyjmij kluczyki ze stacyjki i odłóż je w widocznym miejscu: zmniejszysz ryzyko ich zagubienia.
- Nie blokuj dojazdu służb: zostaw przestrzeń dla dojazdu i pracy ratowników (tzw. korytarz życia).
Dopasuj działania do realnych warunków (np. słaba widoczność, szybki ruch, oblodzenie). Jeśli w otoczeniu pojawia się bezpośrednie zagrożenie dla ratującego, oddal się tak, aby nie narażać siebie.
Wezwanie pomocy przez 112 lub 999 i przygotowanie informacji
W razie potrzeby wezwij pomoc przez 112 lub 999. W rozmowie z dyspozytorem ważne jest przekazanie najważniejszych informacji i odpowiadanie na jego pytania.
- Dokładna lokalizacja zdarzenia: podaj miejsce wypadku (oznaczenia drogowe, numer drogi lub charakterystyczne punkty). Jeśli masz możliwość, doprecyzuj współrzędnymi GPS.
- Opis sytuacji: krótko wyjaśnij, co się wydarzyło (np. wypadek z udziałem pojazdów/pieszych/rowerzystów) i ile pojazdów było zaangażowanych.
- Liczba poszkodowanych: określ, ile osób jest rannych i czy ich liczba może się zmieniać (np. kolejne osoby znajdujące się w pobliżu).
- Stan poszkodowanych: podaj, czy są przytomni lub nieprzytomni oraz czy widać informacje o ich podstawowych objawach (np. oddychanie, widoczne ciężkie obrażenia, krwotok).
- Twoje możliwości: poinformuj, czy możesz udzielać pierwszej pomocy (jeśli masz taką możliwość i umiesz wykonać potrzebne działania).
Prowadząc zgłoszenie, staraj się mówić konkretnie i odpowiadać na pytania dyspozytora. Po potwierdzeniu wezwania nie przerywaj rozmowy przed zakończeniem połączenia przez dyspozytora.
Postępowanie z poszkodowanymi: nieprzytomny oddycha vs nieprzytomny nie oddycha
W przypadku poszkodowanego nieprzytomnego kluczowe jest szybkie ustalenie, czy oddycha i czy oddychanie jest prawidłowe. Najpierw sprawdź przytomność, a następnie oceniaj oddech metodą „zobacz, poczuj, usłysz” (obserwuj ruch klatki piersiowej, nasłuchuj i oceń, czy przepływ powietrza jest wyczuwalny).
Jeśli nieprzytomny oddycha, ułożenie w bezpiecznej pozycji bocznej i stała obserwacja oddechu do czasu przyjazdu służb ratunkowych mogą pomóc ograniczać ryzyko zachłyśnięcia. W przypadku silnego krwawienia, wymiotów lub innych sytuacji wymagających pilnej oceny, priorytetem pozostaje wezwanie i postępowanie zgodne z instrukcjami dyspozytora.
Jeśli stwierdzisz brak oddychania lub oddychanie nieprawidłowe, podejmij działania resuscytacyjne zgodnie z wytycznymi BLS i/lub instrukcjami dyspozytora (to zależy od aktualnych procedur i dostępnych umiejętności).
- Nieprzytomny oddycha:
- Ułóż w pozycji bocznej i obserwuj oddech do czasu przyjazdu służb ratunkowych.
- Nieprzytomny nie oddycha / oddycha nieprawidłowo:
- Podejmij RKO zgodnie z algorytmem BLS.
- Kontynuuj działania do czasu przejęcia przez ratowników lub pojawienia się oznak życia.
Przy wielu poszkodowanych wykonaj wstępną segregację (triage), np. wg schematów START lub JumpStart, aby szybko ustalić, kto wymaga natychmiastowej pomocy. Następnie postępuj zgodnie z algorytmem i zakresem możliwości, w tym z instrukcjami dyspozytora.
RKO według algorytmu BLS: 30 uciśnięć i 2 oddechy oraz kontrola skuteczności
Resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO) według algorytmu BLS wykonuje się w przypadku poszkodowanego, który nie oddycha lub nie oddycha prawidłowo. Szczegółowe parametry i poprawne techniki powinny odpowiadać wytycznym BLS obowiązującym w danym szkoleniu oraz instrukcjom przekazywanym przez dyspozytora.
- Uciśnięcia klatki piersiowej:
- Wykonuj uciśnięcia w sposób możliwie efektywny, zgodnie z zasadami BLS.
- Jeśli nie masz pewności co do techniki, kieruj się instrukcjami dyspozytora.
- Wdechy ratownicze (jeśli są wykonywane):
- Wdechy, jeśli podejmujesz je zgodnie z BLS, powinny być wykonywane z zachowaniem zasad bezpieczeństwa dla ratującego.
- Jeżeli nie masz odpowiedniej ochrony lub nie czujesz się pewnie, priorytetem pozostają działania resuscytacyjne zgodne z wytycznymi BLS i instrukcjami dyspozytora.
- Kontrola skuteczności w trakcie RKO:
- Utrzymuj ciągłość działań do czasu przyjęcia poszkodowanego przez ratowników lub do czasu pojawienia się oznak życia.
- Jeśli zauważysz, że działania są nieskuteczne albo masz wątpliwości co do techniki, zastosuj się do instrukcji dyspozytora.
Udrożnienie dróg oddechowych i działania przy podejrzeniu urazów
U nieprzytomnego, który reaguje słabo lub wcale, udrożnienie dróg oddechowych jest jednym z pierwszych kroków po sprawdzeniu oddechu. Przy podejrzeniu urazu kręgosłupa działania powinny ograniczać ruchy i ryzyko pogorszenia obrażeń — w praktyce oznacza to ostrożne obchodzenie się z głową i szyją oraz stabilizację w ramach bezpiecznego postępowania.
- Stabilizuj głowę i szyję przed manewrem: podczas oceny i przygotowania do udrożnienia dróg oddechowych staraj się ograniczać niepotrzebne ruchy (szczególnie w okolicy szyjnej).
- Udrożnij drogi oddechowe z uwzględnieniem urazu: sposób udrożnienia powinien być dobrany ostrożnie do sytuacji i potencjalnego urazu (zgodnie z zasadami BLS).
- Sprawdź oddech metodą „zobacz, poczuj, usłysz”: po udrożnieniu obserwuj ruch klatki piersiowej, nasłuchuj i oceniaj, czy czujesz przepływ powietrza.
- Zabezpiecz krwawienie: jeśli krew wypływa, dąż do ograniczenia wypływu przy użyciu dostępnych, czystych materiałów i działaj możliwie bezpiecznie.
- Unieruchom uszkodzoną kończynę: pozostaw ją w pozycji, w jakiej została znaleziona, aby zmniejszyć ryzyko pogorszenia urazu.
- Nie usuwaj ciała obcego z rany: jeśli coś tkwi w ranie, nie wyciągaj — zabezpiecz ranę i postępuj zgodnie z instrukcjami dyspozytora.
Jeśli występuje konieczność ewakuacji (np. ryzyko dla życia w miejscu zdarzenia), staraj się minimalizować zmianę ułożenia i osi ciała oraz utrzymuj stabilizację głowy i szyi podczas przenoszenia. Po wyprowadzeniu poszkodowanego na bezpieczne miejsce przejdź do dalszych działań zależnych od stanu.
Czego nie robić przed przyjazdem służb ratunkowych
Przed przyjazdem służb ratunkowych skup się na działaniach, które nie pogarszają stanu poszkodowanych i nie zwiększają ryzyka kolejnego wypadku. Są też rzeczy, których w tej fazie konkretnie unikać:
- Nie podawaj nic doustnie: pod żadnym warunkiem nie wolno podawać poszkodowanym jedzenia, napojów ani leków.
- Nie przemieszczaj poszkodowanych: nie należy ich przemieszczać, chyba że istnieje bezpośrednie zagrożenie (np. pożar lub inne niebezpieczeństwo w miejscu, w którym aktualnie leżą).
- Nie wyciągaj poszkodowanego z pojazdu bez potrzeby: wyjęcie jest uzasadnione tylko w sytuacji bezpośredniego zagrożenia albo gdy wymaga tego sytuacja i konieczne są działania ratujące życie.
- Nie rezygnuj z wezwania pomocy: obowiązek udzielenia pomocy i wezwania służb wynika z odpowiedzialności prawnej za zaniechanie. Dotyczy to m.in. sytuacji określonych w art. 162 Kodeksu karnego oraz w przypadku kierującego w zakresie art. 44 Kodeksu drogowego (z obowiązkami dla innych osób uczestniczących w wypadku w odpowiednim trybie).
- Nie podejmuj niebezpiecznych interwencji ani nie wchodź w konfrontacje: unikaj działań wykraczających poza Twoje możliwości i nie eskaluj konfliktów z innymi uczestnikami zdarzenia — poczekaj w bezpiecznej strefie.
Po wezwaniu służb ratunkowych utrzymuj bezpieczeństwo do czasu ich przyjazdu: nie stój w miejscach narażonych na ruch pojazdów (np. na jezdni lub pasie awaryjnym) i działaj tak, aby ograniczać ryzyko dla siebie i innych.
Jeśli nie jesteś pewny zasad RKO/BLS lub napotykasz nietypową sytuację, postępuj zgodnie z instrukcjami dyspozytora albo utrwal procedury na szkoleniu z pierwszej pomocy prowadzonym przez odpowiednio przygotowanych instruktorów.
